Sevval
New member
Pembenin Oğlu Kim? Fatih Üzerinden Toplumsal Cinsiyet, Sınıf ve Kimlik Okuması
“Kızılcık Şerbeti” izleyenlerin bir kısmı için bu soru oldukça basit görünebilir: Pembenin oğlu Fatih’tir. Ancak Fatih karakterini yalnızca “Pembe’nin oğlu” olarak tanımlamak, dizinin aile, erkeklik, kadınlık, sınıf ve kültürel kimlik üzerinden kurduğu daha geniş hikâyeyi kaçırmamıza neden oluyor. Fatih’in kim olduğu kadar, nasıl bir erkek olarak yetiştirildiği, annesi Pembe ile ilişkisi, eşi Doğa karşısındaki tutumu ve içinde bulunduğu ailenin ekonomik ve kültürel konumu da önemli.
Burada özellikle bir noktayı baştan ayırmak gerekiyor: Aşağıdaki değerlendirme kişisel bir izleyici deneyimi değil. Benim dizi izleme ya da aile içi yaşantı deneyimim bulunmuyor. Bu nedenle kişisel deneyim iddiasında bulunmak yerine, karakterlerin dizideki temsillerini ve toplumsal cinsiyet araştırmalarını birlikte değerlendiriyorum. Ayrıca “Kızılcık Şerbeti” üzerine 2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan akademik çalışmaların bulunması, bu tartışmayı yalnızca kişisel yorum düzeyinde bırakmamayı mümkün kılıyor. DergiPark+1
Pembenin oğlu Fatih kimdir?
Dizinin hikâyesinde Pembe Ünal’ın oğullarından biri Fatih Ünal’dır ve karakteri Doğukan Güngör canlandırmaktadır. Fatih, Pembe ile Abdullah’ın oğludur ve Doğa ile evliliği üzerinden dizinin iki farklı aile yapısının karşılaşmasının merkezinde yer alır.
Bu nedenle “Pembenin oğlu kim?” sorusunun kısa cevabı Fatih olsa da, asıl ilginç soru “Fatih nasıl bir oğul ve nasıl bir erkek olarak yetiştirildi?” sorusudur.
Çünkü Fatih’in davranışlarını yalnızca kendi kişiliğiyle açıklamak yeterli olmayabilir. Bir insanın aile içindeki konumu, ekonomik çevresi, eğitim olanakları, dini ve kültürel değerleri, toplumsal cinsiyet beklentileri ve çocuklukta öğrendiği davranış kalıpları yetişkinlikteki ilişkilerini etkileyebilir.
Tam da burada Pembe karakterinin önemi ortaya çıkıyor.
Pembe yalnızca “otoriter anne” olarak okunabilir mi?
Pembe karakterine bakarken onu sadece baskıcı veya gelenekçi bir anne olarak değerlendirmek kolay. Fakat kadın karakterleri yalnızca “iyi kadın-kötü kadın” ayrımına sıkıştırmak, dizinin toplumsal boyutunu anlamamızı zorlaştırıyor.
Pembe’nin davranışlarının arkasında aileyi koruma, toplum tarafından kabul edilme, gelenekleri sürdürme ve çocuklarının hayatını kontrol ederek onları “doğru” bir yola sokma isteği bulunuyor. Bunlar onun bütün davranışlarını haklı çıkarmaz; fakat davranışların hangi sosyal ortam içinde ortaya çıktığını anlamamızı sağlar.
Bu ayrım önemli. Çünkü toplumsal normlar kadınları da yalnızca mağdur konumuna yerleştirmiyor. Bazen kadınlar, kendilerinin de öğrendiği normları sonraki kuşaklara aktaran kişiler hâline gelebiliyor.
Örneğin bir anne oğluna “erkek dediğin ailesinin sözünü dinletir” mesajını verirken, bunu sadece erkek çocuk üzerinde bir baskı olarak düşünmemek gerekir. Aynı anda anneye de “ailenin düzenini sen korumalısın” sorumluluğu yüklenmiş olabilir.
Dolayısıyla Pembe’nin Fatih üzerindeki etkisini incelerken iki taraflı bir baskı mekanizması görülebilir: Kadından aileyi ayakta tutması beklenirken, erkekten de aile adına karar verebilen kişi olması bekleniyor.
Bu durum kadınların deneyimini küçümsemeden, kadınların da toplumsal yapıların içinde hareket ettiğini kabul etmeyi gerektiriyor.
Fatih’in erkekliği bireysel bir tercih mi, toplumsal bir sonuç mu?
Bence dizinin en tartışmalı taraflarından biri burada başlıyor.
Fatih’in davranışlarını yalnızca “kötü erkek” kategorisine koymak oldukça kolay. Fakat erkeklik sosyolojisi açısından daha kapsamlı bir soru sormak gerekiyor: Fatih’e erkek olmanın ne anlama geldiği kimler tarafından öğretildi?
Aile, okul, arkadaş çevresi, medya, din, mahalle ve ekonomik çevre erkeklik anlayışının oluşmasında rol oynayabiliyor.
Bu, “erkekler yaptıklarından sorumlu değildir” anlamına gelmez. Tam tersine, toplumsal yapıların davranış üzerindeki etkisini anlamak, bireysel sorumluluğu daha doğru tartışmamıza yardımcı olur.
Bir erkeğe çocukluğundan itibaren “güçlü ol”, “ailene sahip çık”, “kararları sen ver”, “zayıflık gösterme” mesajları veriliyorsa, yetişkinlikte duygularını ifade etmekte zorlanması şaşırtıcı olmayabilir.
Üstelik erkeklik yalnızca erkeklere zarar veren bir yapı da değildir. Kadınların özgürlüğünü de sınırlandırabilir.
Fatih’in Doğa ile ilişkisindeki çatışmalar bu açıdan değerlendirildiğinde, mesele yalnızca iki insanın anlaşamaması olmaktan çıkar. Bir tarafta bireysel özgürlük, diğer tarafta aile beklentisi; bir tarafta eşlerin eşitliği, diğer tarafta geleneksel otorite anlayışı bulunur.
2024 yılında Sakarya Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bir çalışma da “Kızılcık Şerbeti”ni toplumsal cinsiyet eşitsizliği açısından inceleyerek dizinin bazı anlatılarında ataerkil ideolojinin yeniden üretildiği sonucuna ulaşıyor. Çalışma özellikle geleneksel/muhafazakâr ve seküler/modernist toplumsallaşma biçimleri arasındaki karşıtlığa dikkat çekiyor. DergiPark
Kadınların deneyimine empatiyle bakmak neden önemli?
Doğa gibi kadın karakterlerin yaşadığı sorunları tartışırken “Neden bu kadar tepki verdi?” diye sormadan önce “Hangi seçenekleri gerçekten vardı?” diye sormak daha anlamlı olabilir.
Çünkü toplumsal eşitsizlik yalnızca açık yasaklardan oluşmaz. Bazen seçeneklerin maliyetleri farklıdır.
Bir kadın ailesinin beklentilerine karşı çıktığında sosyal çevresinden uzaklaşabilir, ekonomik destek kaybedebilir, “saygısız”, “bencil” veya “ailesine düşman” olarak etiketlenebilir. Bir erkek aynı davranışı gösterdiğinde ise “kendi kararını veren güçlü birey” şeklinde değerlendirilebilir.
Bu nedenle aynı davranışın kadın ve erkek açısından toplumsal bedeli aynı olmayabilir.
Türkiye’de kadınların ücretsiz bakım ve ev işleri açısından erkeklerden çok daha fazla zaman harcadığını gösteren Birleşmiş Milletler Kadın Birimi verileri de bu yapısal farkı ortaya koyuyor. UN Women verilerine göre Türkiye’de 15 yaş üzerindeki kadınlar zamanlarının yüzde 19,2’sini ücretsiz ev ve bakım işlerine ayırırken erkeklerde bu oran yüzde 3,7. UN Women Data Hub
ILO’nun Türkiye’ye ilişkin güncel çalışması da kadınların işgücüne katılımının ücretsiz bakım sorumluluklarının eşitsiz dağılımı nedeniyle önemli ölçüde sınırlandığını belirtiyor. International Labour Organization+1
Dolayısıyla Pembe’nin veya Doğa’nın davranışlarını tartışırken “kadınlar neden böyle davranıyor?” sorusunun yanına mutlaka “kadınlardan toplum ne bekliyor?” sorusunu da koymak gerekiyor.
Peki erkekler açısından çözüm nerede başlıyor?
Erkek karakterleri sadece eleştirmek de yeterli değil.
Çözüm odaklı bir erkeklik anlayışı, “Ben erkeğim, dolayısıyla karar benim” düşüncesinden “Bu ilişkide kararları birlikte nasıl alabiliriz?” düşüncesine geçmeyi gerektiriyor.
Fatih karakteri üzerinden düşünüldüğünde bu, özellikle önemli. Çünkü geleneksel erkeklik anlayışında sorumluluk ile kontrol birbirine karıştırılabiliyor.
Oysa ailesine destek olmak başka, aile üyelerinin yerine karar vermek başka bir şey.
Eşini korumak başka, eşinin hayatını kontrol etmek başka.
Ailesine bağlı olmak başka, eşinden ailesinin bütün kurallarına uymasını beklemek başka.
Duygusal olarak güçlü olmak başka, duyguları bastırmak başka.
“Kızılcık Şerbeti” izleyenlerin bir kısmı için bu soru oldukça basit görünebilir: Pembenin oğlu Fatih’tir. Ancak Fatih karakterini yalnızca “Pembe’nin oğlu” olarak tanımlamak, dizinin aile, erkeklik, kadınlık, sınıf ve kültürel kimlik üzerinden kurduğu daha geniş hikâyeyi kaçırmamıza neden oluyor. Fatih’in kim olduğu kadar, nasıl bir erkek olarak yetiştirildiği, annesi Pembe ile ilişkisi, eşi Doğa karşısındaki tutumu ve içinde bulunduğu ailenin ekonomik ve kültürel konumu da önemli.
Burada özellikle bir noktayı baştan ayırmak gerekiyor: Aşağıdaki değerlendirme kişisel bir izleyici deneyimi değil. Benim dizi izleme ya da aile içi yaşantı deneyimim bulunmuyor. Bu nedenle kişisel deneyim iddiasında bulunmak yerine, karakterlerin dizideki temsillerini ve toplumsal cinsiyet araştırmalarını birlikte değerlendiriyorum. Ayrıca “Kızılcık Şerbeti” üzerine 2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan akademik çalışmaların bulunması, bu tartışmayı yalnızca kişisel yorum düzeyinde bırakmamayı mümkün kılıyor. DergiPark+1
Pembenin oğlu Fatih kimdir?
Dizinin hikâyesinde Pembe Ünal’ın oğullarından biri Fatih Ünal’dır ve karakteri Doğukan Güngör canlandırmaktadır. Fatih, Pembe ile Abdullah’ın oğludur ve Doğa ile evliliği üzerinden dizinin iki farklı aile yapısının karşılaşmasının merkezinde yer alır.
Bu nedenle “Pembenin oğlu kim?” sorusunun kısa cevabı Fatih olsa da, asıl ilginç soru “Fatih nasıl bir oğul ve nasıl bir erkek olarak yetiştirildi?” sorusudur.
Çünkü Fatih’in davranışlarını yalnızca kendi kişiliğiyle açıklamak yeterli olmayabilir. Bir insanın aile içindeki konumu, ekonomik çevresi, eğitim olanakları, dini ve kültürel değerleri, toplumsal cinsiyet beklentileri ve çocuklukta öğrendiği davranış kalıpları yetişkinlikteki ilişkilerini etkileyebilir.
Tam da burada Pembe karakterinin önemi ortaya çıkıyor.
Pembe yalnızca “otoriter anne” olarak okunabilir mi?
Pembe karakterine bakarken onu sadece baskıcı veya gelenekçi bir anne olarak değerlendirmek kolay. Fakat kadın karakterleri yalnızca “iyi kadın-kötü kadın” ayrımına sıkıştırmak, dizinin toplumsal boyutunu anlamamızı zorlaştırıyor.
Pembe’nin davranışlarının arkasında aileyi koruma, toplum tarafından kabul edilme, gelenekleri sürdürme ve çocuklarının hayatını kontrol ederek onları “doğru” bir yola sokma isteği bulunuyor. Bunlar onun bütün davranışlarını haklı çıkarmaz; fakat davranışların hangi sosyal ortam içinde ortaya çıktığını anlamamızı sağlar.
Bu ayrım önemli. Çünkü toplumsal normlar kadınları da yalnızca mağdur konumuna yerleştirmiyor. Bazen kadınlar, kendilerinin de öğrendiği normları sonraki kuşaklara aktaran kişiler hâline gelebiliyor.
Örneğin bir anne oğluna “erkek dediğin ailesinin sözünü dinletir” mesajını verirken, bunu sadece erkek çocuk üzerinde bir baskı olarak düşünmemek gerekir. Aynı anda anneye de “ailenin düzenini sen korumalısın” sorumluluğu yüklenmiş olabilir.
Dolayısıyla Pembe’nin Fatih üzerindeki etkisini incelerken iki taraflı bir baskı mekanizması görülebilir: Kadından aileyi ayakta tutması beklenirken, erkekten de aile adına karar verebilen kişi olması bekleniyor.
Bu durum kadınların deneyimini küçümsemeden, kadınların da toplumsal yapıların içinde hareket ettiğini kabul etmeyi gerektiriyor.
Fatih’in erkekliği bireysel bir tercih mi, toplumsal bir sonuç mu?
Bence dizinin en tartışmalı taraflarından biri burada başlıyor.
Fatih’in davranışlarını yalnızca “kötü erkek” kategorisine koymak oldukça kolay. Fakat erkeklik sosyolojisi açısından daha kapsamlı bir soru sormak gerekiyor: Fatih’e erkek olmanın ne anlama geldiği kimler tarafından öğretildi?
Aile, okul, arkadaş çevresi, medya, din, mahalle ve ekonomik çevre erkeklik anlayışının oluşmasında rol oynayabiliyor.
Bu, “erkekler yaptıklarından sorumlu değildir” anlamına gelmez. Tam tersine, toplumsal yapıların davranış üzerindeki etkisini anlamak, bireysel sorumluluğu daha doğru tartışmamıza yardımcı olur.
Bir erkeğe çocukluğundan itibaren “güçlü ol”, “ailene sahip çık”, “kararları sen ver”, “zayıflık gösterme” mesajları veriliyorsa, yetişkinlikte duygularını ifade etmekte zorlanması şaşırtıcı olmayabilir.
Üstelik erkeklik yalnızca erkeklere zarar veren bir yapı da değildir. Kadınların özgürlüğünü de sınırlandırabilir.
Fatih’in Doğa ile ilişkisindeki çatışmalar bu açıdan değerlendirildiğinde, mesele yalnızca iki insanın anlaşamaması olmaktan çıkar. Bir tarafta bireysel özgürlük, diğer tarafta aile beklentisi; bir tarafta eşlerin eşitliği, diğer tarafta geleneksel otorite anlayışı bulunur.
2024 yılında Sakarya Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bir çalışma da “Kızılcık Şerbeti”ni toplumsal cinsiyet eşitsizliği açısından inceleyerek dizinin bazı anlatılarında ataerkil ideolojinin yeniden üretildiği sonucuna ulaşıyor. Çalışma özellikle geleneksel/muhafazakâr ve seküler/modernist toplumsallaşma biçimleri arasındaki karşıtlığa dikkat çekiyor. DergiPark
Kadınların deneyimine empatiyle bakmak neden önemli?
Doğa gibi kadın karakterlerin yaşadığı sorunları tartışırken “Neden bu kadar tepki verdi?” diye sormadan önce “Hangi seçenekleri gerçekten vardı?” diye sormak daha anlamlı olabilir.
Çünkü toplumsal eşitsizlik yalnızca açık yasaklardan oluşmaz. Bazen seçeneklerin maliyetleri farklıdır.
Bir kadın ailesinin beklentilerine karşı çıktığında sosyal çevresinden uzaklaşabilir, ekonomik destek kaybedebilir, “saygısız”, “bencil” veya “ailesine düşman” olarak etiketlenebilir. Bir erkek aynı davranışı gösterdiğinde ise “kendi kararını veren güçlü birey” şeklinde değerlendirilebilir.
Bu nedenle aynı davranışın kadın ve erkek açısından toplumsal bedeli aynı olmayabilir.
Türkiye’de kadınların ücretsiz bakım ve ev işleri açısından erkeklerden çok daha fazla zaman harcadığını gösteren Birleşmiş Milletler Kadın Birimi verileri de bu yapısal farkı ortaya koyuyor. UN Women verilerine göre Türkiye’de 15 yaş üzerindeki kadınlar zamanlarının yüzde 19,2’sini ücretsiz ev ve bakım işlerine ayırırken erkeklerde bu oran yüzde 3,7. UN Women Data Hub
ILO’nun Türkiye’ye ilişkin güncel çalışması da kadınların işgücüne katılımının ücretsiz bakım sorumluluklarının eşitsiz dağılımı nedeniyle önemli ölçüde sınırlandığını belirtiyor. International Labour Organization+1
Dolayısıyla Pembe’nin veya Doğa’nın davranışlarını tartışırken “kadınlar neden böyle davranıyor?” sorusunun yanına mutlaka “kadınlardan toplum ne bekliyor?” sorusunu da koymak gerekiyor.
Peki erkekler açısından çözüm nerede başlıyor?
Erkek karakterleri sadece eleştirmek de yeterli değil.
Çözüm odaklı bir erkeklik anlayışı, “Ben erkeğim, dolayısıyla karar benim” düşüncesinden “Bu ilişkide kararları birlikte nasıl alabiliriz?” düşüncesine geçmeyi gerektiriyor.
Fatih karakteri üzerinden düşünüldüğünde bu, özellikle önemli. Çünkü geleneksel erkeklik anlayışında sorumluluk ile kontrol birbirine karıştırılabiliyor.
Oysa ailesine destek olmak başka, aile üyelerinin yerine karar vermek başka bir şey.
Eşini korumak başka, eşinin hayatını kontrol etmek başka.
Ailesine bağlı olmak başka, eşinden ailesinin bütün kurallarına uymasını beklemek başka.
Duygusal olarak güçlü olmak başka, duyguları bastırmak başka.